spoedig

als woordenboektrefwoord:

spoedig:
bn. bw. (-er, -st), haastig; gezwind.

als trefwoord met bijbehorende synoniemen:

spoedig (bn):
fluks, gezwind, haastig, rad, rap, ras, snel, vlot, vlug
spoedig (bw):
aanstonds, aldra, binnen afzienbare tijd, binnenkort, dra, gauw, kortelings, seffens, weldra, welhaast

als synoniem van een ander trefwoord:

snel (bn) :
als de bliksem, direct, fast, gauw, gezwind, haastig, hard, ijlings, jachtig, presto, rad, rap, ras, rats, scheetsgewijs, schielijk, spoedig, vlot, vlot, vluchtig, vlug, wakker
haastig (bn) :
gehaast, gejaagd, holderdebolder, ijlings, inderhaast, jachtig, ongeduldig, overijld, rap, schielijk, snel, spoedig, vierklauwens, vlug
rap (bn) :
als de bliksem, gauw, haastig, rad, snel, snelvoetig, spoedig, vlug
vlot (bn) :
gezwind, hard, rap, ras, spoedig
vlug (bw) :
binnenkort, even, fluks, gauw, gezwind, grif, hard, ijlings, prompt, rad, rap, ras, rats, schielijk, seffens, snel, spoedig
binnenkort (bw) :
eerdaags, eerlang, eerstdaags, gauw, kortelings, spoedig, strakjes, vandaag of morgen, weldra
weldra (bw) :
aanstonds, binnenkort, eerdaags, eerlang, gauw, haast, kortelings, ras, spoedig, zo
gauw (bw) :
binnenkort, fluks, rap, snel, spoedig, vlot, vlug, weldra
hard (bw) :
gezwind, rad, rap, ras, snel, spoedig, vlot, vlug
fluks (bw) :
dadelijk, effe, haastig, snel, spoedig, vlug
dra (bw) :
dadelijk, gauw, snel, spoedig, weldra
kortelings (bw) :
binnenkort, gauw, spoedig, weldra
snel (bw) :
gauw, onverwijld, prompt, spoedig
licht (bw) :
gauw, gemakkelijk, spoedig, vlug
dadelijk (bw) :
fluks, grif, spoedig, vlug
aanstonds (bw) :
spoedig, weldra
ras (bw) :
spoedig, weldra

woordverbanden van ‘spoedig’ grafisch weergegeven

in het Handwoordenboek van Nederlandsche Synoniemen (1908)*:

in hedendaagse spelling:
aanstonds, aldra, binnenkort, dadelijk, dra, eerlang, gauw, haast, in een ommezien, onmiddellijk, onverwijld, op staande voet, ogenblikkelijk, ras, spoedig, straks, terstond, vlug, weldra, welhaast,

Aanstonds — aldra — binnenkort — dadelijk — dra — eerlang — gauw — haast — in een ommezien — onmiddellijk — onverwijld — op staanden voet — oogenblikkelijk — ras — spoedig — straks — terstond — vlug — weldra — welhaast — zóó. Al deze woorden geven te kennen, dat eene of andere gebeurtenis van een gegeven tijdpunt óf door nagenoeg geen, óf slechts door een betrekkelijk kort tijdsverloop gescheiden is. Aanstonds, dadelijk, straks, terstond, zóó, onmiddellijk, onverwijld, oogen blikkelijk, op staanden voet duiden het kortste tijdsverloop aan, en veronderstellen, dat het bedoelde werkelijk zal of moet plaats hebben; aanstonds en nog meer terstond beteekenen op dit eigen oogenblik; straks wijst op eenige, ofschoon geringe, tusschenruimte. Dadelijk en op staanden voet komen het meest met terstond overeen, maar zijn gemeenzamer en, vooral het laatste, gebiedender. Dezelfde kracht als terstond hebben ook onverwijld (dat meer in hoogeren stijl voorkomt), onmiddellijk, oogenblikkelijk. Onverwijld geeft te kennen, dat er geen nitstel plaatsheeft, onmiddellijk dat er niets tusschen beide geschiedt, oogenblikkelijk, dat de zaak op hetzelfde oogenblik voorvalt. Zóó geeft te kennen, dat iets geschieden zal onmiddellijk na den afloop van iets anders, dat nu geschiedt, doch dat nog maar kort duren zal. Binnenkort, weldra, spoedig, gauw, eerlang, dra, aldra, haast, welhaast en ras duiden een langer tijdsverloop aan, maar dat toch altijd betrekkelijk kort blijft. In de spreektaal worden alleen de vier eerste gebruikt. Gauw is hetzelfde als spoedig, doch minder deftig. Binnenkort duidt een korter tijdsverloop aan dan weldra, en het laatste weer een korter dan spoedig en eerlang. Dra en aldra beteekenen hetzelfde als weldra, doch worden minder gebruikt. Haast, welhaast en ras zijn dichterlijke synoniemen van spoedig. In een ommezien geeft te kennen, dat er als 't ware niet meer tijd voor iets noodig is, dan voor het ontwenden van het hoofd. In een ommezientje ben ik bij u.

in hedendaagse spelling:
haastig, haastiglijk, driftig, fluks, gezwind, ijlings, in allerijl, overhaast, ras, schielijk, snel, spoedig, vlug

Haastig — haastiglijk — driftig — fluks — gezwind — ijlings — in allerijl — overhaast — ras — schielijk — snel — spoedig — vlug. Bijvoegel. naamw. en bijwoorden, die de snelheid, waarmede eene handeling geschiedt, aanduiden. Snel, dat oorspronkelijk eene algemeener beteekenis had, beteekent eigenlijk krachtig van beweging, voortvarend. Vlug duidt groote snelheid aan, en is dus sterker dan snel; bovendien duidt het een luchtig aanraken der oppervlakte aan. Gezwind is wat zich krachtig voortbeweegt, en in korten tijd een afstand aflegt. Het is sterker dan snel en mist de laatstgenoemde eigenaardigheid van vlug. Met gezwinde pas. Met vluggen tred. Ras wordt gezegd van eene vlugge, eenigszins onverwachte beweging; hierdoor kan aan ras de bijgedachte van ondoordacht eigen zijn. Haastig is wel vlug, doch in een slechten zin, want meest wordt het gebruikt voor te vlug, dus vluchtig of ondoordacht. Driftig is elke beweging, die met drift of hartstocht geschiedt. Haastiglijk, hetzelfde als haastig, wordt alleen in deftigen stijl gebruikt. Daar ijle eigenlijk snelle gang is, beteekent in allerijl hetzelfde als met gang, dus met eene snelle beweging, terwijl schielijk, uit schierlijke ontstaan, niets anders dan snel of vlug beteekent. Ijlings, dat in de spreektaal nooit gehoord wordt, beteekent 't zelfde als in allerijl.

* De spelling in deze bron kan afwijken van de tegenwoordig geldende.

in Keur van Nederlandsche Synoniemen (1922)*:

in hedendaagse spelling:
aanstonds, dadelijk, terstond, weldra, spoedig, gauw

148. Aanstonds — dadelijk — terstond — weldra — spoedig — gauw.

Deze woorden duiden aan dat een nog toekomstig voorval door nagenoeg geen of betrekkelijk klein tijdsverloop van een bepaald tijdstip is gescheiden.

Terstond en aanstonds geven te kennen, dat de handeling op hetzelfde oogenblik (stonde) plaats heeft. Aanstonds evenwel onderstelt nog een kleine tusschenruimte van tijd. Nauwelijks had ik hem geroepen, of terstond, kwam hij binnen. Even geduld, ik zal je aanstonds helpen.

Dadelijk komt zeer veel met terstond overeen: het wijst aan, dat men tot de daad overgaat zonder uitstel, zonder woordenwisseling, zonder bedenking. Ik vroeg hem mij te helpen en dadelijk was hij daartoe bereid. Als bijwoord is het meer tot de spreektaal beperkt; als bijvoeglijk naamwoord komt het daarentegen uitsluitend in de schrijftaal voor: zonder de dadelijke hulp van den arts was de gewonde zeker verloren geweest.

Spoedig en gauw zeggen oorspronkelijk, dat de handeling met snelheid wordt uitgevoerd en dus weinig tijd vordert. Er moet derhalve wel aan eenig tijdsverloop gedacht worden. Gauw ziet meer op de vlugheid of snelheid van beweging („gauw" als water), terwijl spoedig meer aanduidt, dat er spoed, voortgang gemaakt wordt, Gewoonlijk is in gemeenzame taal gauw gebruikelijker dan spoedig. Hij heeft mij spoedig geholpen. Men had spoedig een veldtent opgeslagen. Die boodschap heb je gauw gedaan. Soms ook is bij spoedig en gauw het denkbeeld van snelheid der handeling geheel op den achtergrond gedrongen en wordt alleen aan het korte tijdsverloop gedacht. In dit geval komen zij meer met aanstonds, dadelijk, terstond overeen, maar wijzen dan een eenigszins grootere tijdruimte aan. Hij zal spoedig hier zijn. Hij is gauw jarig. In deze beteekenis kan ook weldra gebruikt worden, maar het wijst een nog grooter tijdsverloop aan en komt bovendien bijna uitsluitend in de schrijftaal voor. Men mag weldra de indiening van het wetsontwerp verwachten.

* De spelling in deze bron kan afwijken van de tegenwoordig geldende.

in overige bronnen*:

in hedendaagse spelling:
aanstonds, dadelijk, straks, terstond, ras, plotseling, eensklaps, schielijk, fluks, gezwind, dra, weldra, snellijk, ijlings, spoedig, haastig, ogenblikkelijk

AANSTONDS, DADELIJK, STRAKS, TERSTOND, RAS, PLOTSELING, EENSKLAPS, SCHIELIJK, FLUKS, GEZWIND, DRA, WELDRA, SNELLIJK, IJLINGS, SPOEDIG, HAASTIG, OOGENBLIKKELIJK

bron: Weiland & Landré - Woordenboek der Nederduitsche synonimen (1821), band 1, bladzijde 55.

* De spelling in deze bronnen kan afwijken van de tegenwoordig geldende.

in de lijst met antoniemen (woorden met een tegengestelde betekenis):

spoedig
later

bij andere sites:

synoniemen-sites:
Alexandria - Interglot - ONW - MijnWoordenboek
woordenboeken:
WNT - Van Dale Hedendaags Nederlands - WikiWoordenboek - puzzelwoordenboek
oorsprong:
etymologiebank
zinsverband:
context
vertalen:
naar het
overige:
Citaten - rijmwoorden - Wikipedia - Google

debug info: 0.0049 c